O Nocy Świętojańskiej międzynarodowo

Czy o Nocy Świętojańskiej można opowiadać w kontekście międzynarodowym?

Taka próba została podjęta podczas spotkania w lubańskiej bibliotece uczniów klas piątych Szkoły Podstawowej nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Lubaniu z Grzegorzem Żakiem – poetą, podróżnikiem i animatorem kultury.

Podczas spotkania wyjaśniono znaczenie przesilenia letniego, czyli najkrótszej nocy w roku, przypadającej z 23 na 24 czerwca. W Polsce noc ta znana jest jako Noc Świętojańska lub Sobótka, na Ukrainie – jako Noc Kupały (Iwana Kupały), natomiast w Górnych Łużycach, zamieszkiwanych przez Serbołużyczan (tuż za naszą granicą), ważnym elementem obchodów były tzw. ognie świętojańskie.

Prowadzący opowiedział o najważniejszych zwyczajach związanych z tym świętem. Uczniowie dowiedzieli się, że dawniej rozpalano wielkie ogniska na wzgórzach i nad rzekami. Ogień miał chronić ludzi przed chorobami i złymi mocami, a skakanie przez płomienie – według wierzeń – przynosiło zdrowie i szczęście. Istotnym elementem było także plecenie wianków z polnych kwiatów i ziół. Dziewczęta puszczały je na wodę, a chłopcy próbowali je wyławiać. Wierzono, że odnalezienie konkretnego wianka może zwiastować przyszłe małżeństwo. Uczestnicy poznali również legendę o kwiecie paproci, który miał zakwitać tylko tej jednej nocy i przynosić znalazcy bogactwo oraz szczęście.

Gość spotkania kilkukrotnie podkreślał, że na Łużycach szczególną uwagę zwracano na związek człowieka z przyrodą i cyklem natury. W niektórych miejscowościach organizowano (i nadal organizuje się) pochody z pochodniami oraz wspólne zabawy przy muzyce ludowej.

Nie zabrakło także opowieści o dawnych wierzeniach dotyczących równowagi dobra i zła, o miejscach na Łużycach, gdzie można odnaleźć ślady dawnych obyczajów, a także mrożących krew w żyłach legend, które szczególnie zainteresowały młodych słuchaczy.

Na zakończenie uczestnicy stworzyli, na wzór tych dawnych, własne instrumenty, które posłużyły jako akompaniament do śpiewanych ballad.

Spotkanie odbyło się w ramach działania „Dziedzictwo, które łączy”, realizowanego w projekcie „Dziedzictwo bez granic – międzypokoleniowe warsztaty kulturowe”.
Projekt został dofinansowany ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Narodowego Centrum Kultury „SYNERGIE” (edycja 2026).